In 2024 en 2025 heeft Cosun op grote schaal N-mineraalmetingen laten uitvoeren op bijna 5.000 percelen. De resultaten van het N-mineraalproject laten zien dat het risico op een te hoge nitraatuitspoeling op het merendeel van de gemeten percelen laag was. Binnen het project zijn percelen met suikerbieten, cichorei en aardappelen na de oogst gemeten om de resterende hoeveelheid stikstof in de bodem te bepalen. De uitkomsten bieden waardevolle inzichten voor zowel telers als beleidsmakers en onderstrepen het belang van N-mineraalmetingen binnen een systeem van doelsturing op waterkwaliteit. Groot deel van de percelen voldoet aan drempelwaarde.
In 2025 lag de hoeveelheid minerale stikstof in het bodemprofiel bij 95% van de onderzochte suikerbietpercelen, 84% van de cichoreipercelen en 60% van de aardappelpercelen onder de geldende drempelwaarde voor nitraatuitspoeling. In 2024 bedroegen deze percentages 98%, 88% en 68%.
De resultaten laten zien dat telers er in veel gevallen in slagen om gewassen te telen met een beperkt risico op nitraatuitspoeling. Met name suikerbieten en cichorei laten zien zeer efficiënt met stikstof om te gaan, waarbij relatief weinig stikstof in de bodem achterblijft. Tegelijkertijd moeten de verschillen tussen gewassen zorgvuldig worden geïnterpreteerd. De drempelwaarden verschillen namelijk per grondsoort en grondwatertrap. Daardoor hangen verschillen in de resultaten niet alleen samen met het gewas, maar ook met de omstandigheden waaronder het gewas wordt geteeld en de normen die daarbij gelden.
De voor dit project gehanteerde drempelwaarden zijn gebaseerd op onderzoek van het RIVM en in samenwerking met Wageningen University & Research (WUR) vastgesteld. Momenteel zijn er nog geen officiële drempelwaarden vastgesteld vanuit het ministerie. De officiële drempelwaarden worden naar verwachting in de loop van 2026 gepubliceerd, als onderdeel van de doelsturingsaanpak binnen het 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn.
Meten geeft aanvullende inzichten
Binnen het project is niet alleen de hoeveelheid minerale stikstof in het bodemprofiel gemeten, maar ook een stikstofbodemoverschot berekend op basis van bemesting en afvoer via de oogst. Het onderzoek laat zien dat beide indicatoren niet altijd hetzelfde beeld geven. Er werd geen duidelijke samenhang gevonden tussen de gemeten N-mineraalwaarden en het berekende stikstofbodemoverschot.
Dit benadrukt dat belangrijke bodemprocessen, zoals stikstofmineralisatie uit bodem, mest en gewasresten, en verschillen in weersomstandigheden niet volledig worden meegenomen in een berekend stikstofbodemoverschot. De betrouwbaarheid van dergelijke berekeningen hangt bovendien sterk af van de kwaliteit en volledigheid van de beschikbare teeltgegevens.
N-mineraalmetingen als bouwsteen voor doelsturing
De resultaten bevestigen dat N-mineraalmetingen een waardevolle indicator zijn voor doelsturing op waterkwaliteit. De meting laat direct zien hoeveel minerale stikstof aan het einde van het groeiseizoen daadwerkelijk aanwezig is in het bodemprofiel en geeft daarmee een directe indicatie van het risico op nitraatuitspoeling. Cosun is van mening dat N-mineraalmetingen een belangrijke plaats moeten krijgen binnen toekomstige vormen van doelsturing binnen het 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn. Door te sturen op gemeten resultaten op perceelsniveau ontstaat meer inzicht in de daadwerkelijke milieuprestaties van ondernemers dan wanneer wordt gekeken naar berekende indicatoren.
Aansluiting bij de Sectoraanpak Nitraat
De uitkomsten sluiten goed aan bij de ambities van de Sectoraanpak Nitraat van BO Akkerbouw, waarvan Cosun één van de 14 leden is. Binnen deze aanpak werkt de akkerbouwsector gezamenlijk aan het verbeteren van de waterkwaliteit en het vergroten van de stikstofefficiëntie op bedrijfsniveau. Ook dit najaar worden opnieuw op grote schaal N-mineraalmetingen uitgevoerd. Ditmaal niet vanuit Cosun maar via de Sectoraanpak van BO Akkerbouw, waarbij de metingen worden gefinancierd door LVVN. De verzamelde resultaten kunnen bijdragen aan inzicht, onderlinge vergelijking van resultaten en de doorontwikkeling van doelsturing op basis van feitelijke metingen op perceelsniveau.
Aanmelden voor de gratis najaarsmetingen kan vanaf 1 september via www.nminmeting.nl.
Samen verder bouwen aan waterkwaliteit
De resultaten van het N-mineraalproject laten zien dat veel telers al belangrijke stappen zetten richting een efficiënter stikstofgebruik en een lager risico op nitraatuitspoeling. Door als sector te blijven meten, leren en verbeteren, werken we gezamenlijk aan een duurzame akkerbouw én aan het behalen van de waterkwaliteitsdoelen.